Bolu Ajans Forumları

1-ARKEOLOJİK VERİLERLE BOLU :
Arkeolojik buluntulara göre Bolu tarihi, Eski Tunç Çağına kadar uzanmaktadır. Bugünkü Turizm ve Otelcilik M.Y. Okulunun bulunduğu alanda yer alan küçük bir höyükte ele geçmiş olan ve halen Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesinde “BOLU KABI” ismiyle sergilenen pişmiş toprak eser M.Ö. 3000 yılına tarihlendirilmektedir.
Söz konusu eser Bolu’da şu ana kadar bilinen en eski bulutudur. Gerede ilçesi, Ümitköyü çevresinde de yine aynı şekilde M.Ö. 3000 – M.Ö. 2000 (Eski Tunç ve Orta Tunç Çağı) yerleşmeleri tespit edilmiştir. Göynük ilçesi, Soğukçam köyünde bulunan “Kaya Abidesi” ise; M.Ö. 8 – 7 yüzyıllarda Orta Anadolu’da büyük bir devlet kurmuş olan Friglerin Bolu’daki varlığının en önemli kanıtıdır.
Üzerinde üçgen bir niş olan ve aynı zamanda bilinen en uzun Frig Kitabesi özelliğini taşıyan Kaya Abidesinde 9 satır kitabe bulunmaktadır. Bolu merkez Hisartepe Höyüğünde 1978 yılında yapılan kazıda M.Ö. 7. yüzyıla tarihlendirilen Batı Anadolu kaynaklı bir seramik parçası bulunmuştur. Söz konusu buluntu bu dönemde Bolu’daki Lidya kültürünün küçük bir göstergesidir.
Pers kralı Kyros’un M.Ö. 546 yılında Lidya Krallığını yıkması ile; Büyük İskender’in M.Ö. 333 yılında Pers kralı Darius’u yenmesi arasında kalan 200 yıllık süre içinde Bolu toprakları, Pers egemenliği altında kalmıştır. Bu döneme ait tek buluntu ise Gerede ilçesi, Avşarıevvel köyünde ele geçen Arkaik dönem mezar stelidir. Halen İstanbul Arkeoloji Müzelerinde sergilenen süvari tasvirli bu eser M.Ö. 5. yüzyıla aittir.
Makedonya Kralı Büyük İskender’in M.Ö. 334’te Anadolu’ya girmesi ile, Helenistik uygarlık gelişip büyümüştür. Bu dönemde Bolu ve çevresi Bithynia Krallığı sınırları içinde yer almaktadır. Bolu’da Bithynia dönemi sadece sikkeler üzerinden takip edilebilmektedir. Sikkeler dışında, bu döneme ait başka bir buluntu ele geçmemiştir.
Bithynia Kralı I. Nicomedes, M.Ö. 3. yüzyıl başlarından itibaren paralı asker olarak getirdiği Galatların Orta Anadolu’da yerleşmesini sağlamıştır. Galatların Bithynia yaylalarında da yerleştikleri bilinmektedir. İlimizde, Bolu merkez Hıdırşeyhler köyü yakınında iki adet Galat Tümülüsü (yığma mezar) bulunmaktadır. Bu tümülüslerde 1960’lı yıllarda yapılan kazıda çıkan Galat tasvirli altın broş ve diğer eserler halen İstanbul Arkeoloji Müzelerinde sergilenmektedir.
II. Nicomedes (M.Ö. 149 – 120) zamanında M.Ö. 149’dan sonra Bithynia’da Helenistik kültür tesirini artırmıştır. 1978 yılı Hisartepe kazısı ve Bolu Müzesince yapılan 1995 yılı Örencik Tümülüsü kazılarında M.Ö. 1. yüzyıla ait Geç Helenistik dönem seramik ve terracota figürin parçaları bulunmuştur. M.Ö. 74 yılında Bithynia’nın son kralı IV. Nicomedes vasiyetname ile Bithynia topraklarını Romalılara bırakmıştır.
Bu tarihten itibaren Bolu çevresi Roma’dan gelen valiler tarafından yönetilmiştir. Roma dönemi, Bolu’nun en parlak çağı olmuştur. Kentler yeni baştan imar edilerek, geniş alanlara yayılmıştır. Claudiopolis (Bolu merkez), Krateia (GEREDE), bugünkü Bolu sınırları içinde kalan Roma dönemine ait önemli antik şehirlerdir.
Bolu’da Roma dönemine ait kalıntı ve eserlerin yoğunlaştığı diğer bölgeler; - Mengen – Gökçesu vadisi - Bolu merkez Çaygökpınar köyü - Bolu merkez Bünüş Köyü (Taban mozaiği bulunmuştur.) -Seben ilçesi Çeltikdere vadisi (Sağlık Tanrısı Asklepios, kızı Hygeia ve yardımcısı Telesphoros heykelcikleri bulunmuştur.)
M.S. 395 yılında Roma İmparatorluğu’nun ikiye ayrılması ile Doğu Roma (Bizans) sınırları içinde kalan Bolu; İmparator İustinianus (M.S. 518 – 527) döneminden itibaren Thema adı verilen askeri valiler tarafından yönetilmiştir. Bolu ve çevresinde Bizans dönemine ait pek çok kalıntı bulunmaktadır. Mengen ilçesinde 2001 yılında Bolu Müzesi tarafından yapılan kurtarma kazısında, 20.65 x 42.10 m. ölçülerinde, 3 nefli, 3 apsisli, bazilikal planlı bir kilisenin temelleri açığa çıkarılmıştır.
Bolu’da bulunan en büyük Bizans yapısı olan bu kilise, Erken Bizans döneminin en önemli kalıntısıdır.Yine 1996 yılında Bolu Müzesi Müdürlüğünce Yedigöller çevresinde yapılan Arkeolojik Yüzey Araştırmasında, Bizans dönemine ait yerleşim yeri kalıntıları ile; birbirine yakın aralıklarla inşa edilmiş 5 adet kilise tespit edilmiştir.
1997 yılında Dörtdivan ilçesi, Köroğlu vadisinde yapılan yüzey araştırmasında da 3 adet benzer planlı kilise kalıntısı ve bazı mezarlar bulunmuştur. Seben ilçesi Çeltikdere köyü yakınlarında bulunan ve oldukça iyi korunmuş durumdaki Çeltikdere Bizans Kilisesi; Orta Bizans döneminin (M.S. 842 – 1204) Bolu’daki en önemli örneğidir.
Başa Dön
2-ANTİK ŞEHİRLER :
BITHYNIUM – CLAUDIOPOLIS ( BOLU) Arkeolojik verilere göre Bolu ovasındaki ilk yerleşim M.Ö. 3. bine kadar uzanmaktadır. Bugünkü Turizm ve Otelcilik Meslek Yüksek Okulu’nun bulunduğu alanda yer alan küçük bir höyükte 1942 yılında ele geçmiş olan Pişmiş toprak eser (BOLU KABI) bölgenin en eski buluntusudur.
Hisartepe, Kargatepe, Fırkatepe ve Uğurlunaip tepesini kapsayan alanda kurulmuş olan Bithnium – Claudiopolis şehrinin tarihi ise 1978 yılı Hisartepe kazısında ortaya çıkan bulgulara göre M.Ö. 7. yüzyıla kadar gitmektedir. Helenistik dönemde Bithynia Kralı Ziaelas’ın (M.Ö. 255 – 235 ?) doğu seferi sırasında ele geçirilerek Bithynia Krallığı’na bağlanan şehir, o dönemde imar edilmiş ve şehre Bithynium ismi verilmiştir.
1978 yılı Hisartepe kazısında bulunan Geç Helenistik döneme ait seramik parçaları dışında, Bithynia dönemi şehrine ilişkin başka bir buluntu şu ana kadar ele geçmemiştir. M.Ö. 74 yılında Roma hakimiyetine giren şehrin adı Roma İmparatoru Claudius’un (M.S. 41 – 54) adına izafeten Claudiopolis olarak değiştirilmiştir.
Günümüz yerleşiminin, antik şehrin üzerine kurulması nedeniyle ayakta kalmış hiçbir yapı bulunmamaktadır. Ancak, 1978 yılı Hisartepe kazısında, Roma İmparatoru Hadrian (M.S. 117 – 138) tarafından yaptırılmış olan ANTINOUS TAPINAĞI’na ait mimari parçalar bulunmuş, Hisartepe’nin güney yamaçlarında ise antik tiyatroya ait bazı izler tespit edilmiştir.
Antinous Tapınağı’na ait sütun, arşitrav ve friz parçaları ile antik tiyatroya ait kitabeli bir friz parçası halen Bolu Müzesinde sergilenmektedir. Geçmiş yıllarda, şehrin muhtelif yerlerinde yapılan inşaatlara ait temel hafriyatlarında Roma dönemine ait heykeller, mimari parçalar ve mezar stelleri bulunmuştur.
1995 – 1997 yılları arasında Bolu merkez Sümer mahallesi ve Karaçayır mahallesinde bulunan 3 ayrı parselde; Bolu Müzesi Müdürlüğünce yapılan kurtarma kazılarında toplam 30 adet Roma dönemi lahit ve tuğla mezarı açığa çıkarılmıştır. Mezarlarda bronz sikkeler, pişmiş toprak koku kabı ve kandiller, gözyaşı şişeleri gibi çok sayıda mezar hediyesi ele geçmiştir.
M.S. 2 – 3. yüzyıllara tarihlendirilen söz konusu mezarların yayılma alanı göz önünde bulundurulduğunda, Roma dönemi nekropolünün bu kadar geniş bir alanı kapsaması, antik Claudiopolis’in büyüklüğü konusunda da fikir vermektedir. Sümer Mahallesinde Yapılan Kazıda Bulunan Mezar Hediyeleri, Roma Dönemi Yine Bolu Müzesi Müdürlüğünce şehir içinde yürütülen çalışmalarda, 1995 yılında Belediye Su İşleri binası önünde, Claudiopolis kentine ait tek örnek olan küçük bir mozaik taban döşemesi ve 1996 yılında Büyükcami mahallesi katlı otopark yanında büyük blok taşlarla inşa edilmiş Roma Yolu’nun 15 m.lik bir bölümü açığa çıkarılmıştır.
Ayrıca Bolu şehir merkezinde, Erken Hıristiyanlık dönemine ait, içi fresk süslemeli Hypoge’lere rastlanmıştır. Şehirde Bizans döneminden kalma izler bulunmakta ve bu döneme ait bazı eserler Bolu Müzesinde sergilenmektedir.
CLAUDIOPOLIS (BOLU) ŞEHRİNİN ÖNEMLİ BULUNTULARI
HEYKELTRAŞLIK ESERLERİ : Bolu merkez, Akpınar mahallesinde yapılan inşaatların temel hafriyatlarında Roma dönemine ait önemli eserler açığa çıkmıştır. 1973 yılında HERAKLES HEYKELİ, 1976 yılında KADIN BAŞI, 1983 yılında HERMES BÜSTÜ ve 1995 yılında NYMPHE HEYKELİ bulunmuş olup; söz konusu eserler, Claudiopolis kentinin heykel sanatındaki yeri ve zenginliğini göstermesi bakımından önem taşımaktadır.
GLADYATÖR MEZAR STELLERİ : Bolu merkez, Sümer mahallesinde bulunan ve halen Bolu Müzesinde sergilenen 2 adet mezar stelinden birinde; yarışmalar sırasında ölen gladyatörlerin isim ve yaşları listelenmiş, diğerinde ise ölen bir gladyatör için karısı tarafından yazılan ve aşağıda örneği verilen kitabe yer almıştır: "Eskiden beri çalgıyla, sözle herkese takılıp eğlendiren biriydim. Gör şimdi, Nasıl yalnızım. Yattığım yerde. Zira yalnızlıktan başka birşeyim yok artık! Philokynegos Makedon adım; Yenilmez Gladyatör, bronz çelenkli; (herkes için) müşterek olan yazgıyı paylaşıyorum. Anatole, kocası Philokynegos'un anısına kendi parasıyla yaptırdı.

Başa Dön
3- BOLU İLİNDEKİ DİĞER KALINTILAR FRİG KAYA ABİDESİ :
Bolu ili, Göynük ilçesi, Soğukçam köyündedir. M.Ö. 8 - 7. yüzyıllarda Anadolu'da büyük bir devlet kuran Friglerin Bolu’da da yerleştiğinin en önemli kanıtı olan kaya abidesi, aynı zamanda bilinen en uzun Frig kitabesi olma özelliğini de taşımaktadır. Abide üzerinde üstte, kutsal günlerde Kybele heykelciğinin konulduğu üçgen bir niş ve altında da 9 satır kitabe bulunmaktadır.
SEBEN KAYA EVLERİ : Bolu ili, Seben ilçesinde birbirine yakın aralıklara, kayalara oyularak yapılmış çok sayıda evden oluşan yerleşim yerleri mevcuttur. Bunlardan en önemlileri Alpagut köyü - Muslar mahallesi, Çeltikdere, Karca, Solaklar, Hoçaş ve Kaşbıyıklar köylerinde bulunmaktadır. Kaya evlerinden oluşan yerleşim yerinde, kırmızı boyalı haç işaretlerine rastlanması; bazı evlerde şapel, rölik çukuru gibi uygulamalara yer verilmesi; Seben Kaya Evlerinin Erken Hıristiyanlık Döneminden, Orta Bizans Dönemine kadar kullanılmış olabileceğini akla getirmektedir.
ÇELTİKDERE BİZANS KİLİSESİ : Seben ilçesi, Çeltikdere köyü yakınında bulunan kilise Orta Bizans Döneminin (M.S. 842 - 1204) klasik dini mimari şemasına uygun olarak haç biçiminde inşa edilmiştir. 9x13 m. ölçülerinde bir oturma alanına sahip olan kilise kesme taş ve tuğladan inşa edilmiş olup, batısındaki girişte narteski, doğusunda ise dışa taşkın 3 apsisi mevcuttur. Oldukça iyi korunmuş durumdadır.